Họ Phạm thôn Năng Nhượng, xã Trà Giang, KX, Thái Bình

LỜI MỞ ĐẦU

“Dân tộc Việt Nam là dân tộc anh hùng” trong đó bao hàm các dòng họ có truyền thống tốt đẹp. Để lưu giữ những giá trị tốt đẹp đó và tránh việc mai một đi; thì nước có sử, nhà có phả.

 “Nước có nguồn, Cây có cội”, “Chim có tổ, Người có tông”, những câu ca dao nói lên đạo lý của con người Việt Nam đã lưu truyền bao đời nay, dẫu cho xã hội có nhiều biến động. Vì vậy việc tìm về nguồn gốc tổ tiên là những điều gần như nằm trong tiềm thức của mỗi một con người Việt Nam.

Lập gia phả nhằm lưu truyền về cội nguồn của dòng họ mình để con cháu thực hiện bổn phận thờ phụng. Có gia phả, con cháu sẽ nắm rõ thứ thế để giao tiếp, việc thưa gửi sẽ đúng tôn tư trật tự. Không cưới gả với người trong họ. Gia phả còn là sợi dây liên kết ràng buộc những người có cùng huyết thống để cùng nhau làm những việc tốt đẹp. Khi hiểu biết về những nét đẹp ông cha mình đã tạo lập, gìn giữ; còn có ý nghĩa nhắc nhở con cháu hậu sinh, soi rọi lại mình, tự chấn chỉnh những thiếu sót; phát tâm, tu tính, hướng thiện làm vơi đi những khiếm khuyết trong nghĩa vụ làm người.

Từ việc hiểu tường tận dòng họ mình qua gia phả, giúp con cháu biết được vị trí, sự đóng góp của dòng họ trong lịch sử hình thành phát triển làng, xã quê mình và trong chiều dài phát triển của đất nướcđể con cháu tự hào về truyền thống tốt đẹp của dòng họ mình; từ đó vững vàng bước đi trong tương lai.

Dù là họ to hay nhỏ; chi lớn hoặc bé thì các họ tộc đều có những hoạt động chung nhằm duy trì mối liên hệ tốt đẹp của họ hàng có như: Tổ chức giỗ tổ; tìm kiếm, quy tập, chỉnh trang mồ mả tổ tiên, ông bà. Lo cho những người xấu số. Tổ chức chúc thọ cho các vị cao niên.Chúc mừng người có công trạng với đất nước, có thành tích xuất sắc với xã hội, với những người đỗ đạt cao. Tổ chức cưới hỏi. Kết nối dòng họ. Lo liệu ma chay.

Qua nhọc nhằn của đời sống mưu sinh, trước những biến cố khó lường trước đối với đời người; cũng như qua xung đột của thời cuộc và thăng trầm của lịch sử; thì ít có dòng họ còn giữ được gia phả; kể cả những dòng họ có may mắn còn giữ được gia phả; thì việc tái lập, bổ sung gia phả là việc làm cần thiết và thường xuyên nhằm làm cho “ gốc rễ vững chắc” mới “nảy cành xanh ngọn” tốt được. Những điều tốt đẹp mà tổ tiên, cha ông muốn truyền lại, gửi gắm cho đời sau thì không thể một cá nhân nào có thể nắm hết được, viết hết được mà là trách niệm chung của mọi người trong họ tộc.

Dòng họ ta có gia phả viết bằng chữ Nho, qua nhiều đời được gìn giữ cẩn thận. Tới cụ Sự Rư - đời thứ ba (Đ3), là người được trao truyền lưu giữ cuốn gia phả của dòng họ; do sự cố, cuốn gia phả đã bị thiêu cháy. Đến ông Nhang Hào ( Đ4) cũng còn lưu giữ nhiều tài liệu về dòng họ được viết trên giấy Nam cũng bị thất lại. Thể theo ý nguyện của con cháu trong dòng họ, ông Phạm Năng Suất( Đ4)đã viết gia phả bằng chữ Quốc ngữ, bản này hoàn thành tháng 3/1996 và được lưu truyền rộng rãi trong dòng họ.

Với nhận thức cần bổ sung, hoàn chỉnh cho bản gia phả của dòng họ, nên Tôi đã tiến hành thu thập thêm thông tin dòng họ, bổ sung những nội dung cần thiết, chỉnh lý lại các thông tin cho hợp lý. Khi làm bản gia phả này có thuận lợi là dựa vào bản gia phả viết bằng chữ quốc ngữ viết năm 1996 của ông Phạm Năng Suất và từ việc trong cuốn gia phả có giải thíchđịa danh cũ: vùng đất Nam (Nam Châu, Khoái Châu); Giúp tôi tìm hiểu về địa danh trên có xuất xứ thời hậu Lê, là vùng đất rộng lớn thuộc châu thổ sông Hồng, nay gồm các tỉnh Ninh Bình, Nam Định, Thái Bình, Hà Nam, Hưng Yên, Hải Dương, Hải Phòng. Nên có thể hiểu rộng thêm về chiều dài của dòng họ ta, trước khi tới vùng đất Thái Bình ngày nay. Về khó khăn: hầu như không còn tư liệu và khó khăn lớn nhất là các cụ biết về lịch sử dòng họ đều đã qua đời.

Từ những thông tin về các chi họ ở một số nơi chưa được chắp nối, chưa có tư liệu, lần về quê giỗ Tổ năm Mậu Tuất 2018, Tôi đã đến Võ Lăng nay là xã Võ Lăng huyện Tiền Hải, nhưng không có kết quả và đến Văn Lăng (nay là một phần của xã Thượng Hiền, Kiến Xương)cũngchưa có kết quả. Khi viết gia phả. Tôi sẽ cùng anh em, con cháu sưu tầm, bổ sung thông tin và sử dung những kiến thức tin học để lưu giữ gia phả lâu dài cho con cháu sử dụng. Để thống nhất cách gọi các đời, với các họ Việt Nam và cho tương thích với cách gọi các đời trên trang Web: đời cụ thủy tổ là đời gốc không có số, từ con cụ tổ gọi là đời thứ nhất và cứ theo thứ tự đó để gọi các đời tiếp theo.

Chắc chắn còn nhiều thiếu sót. Mong nhận được sự góp ý, hỗ trợ của anh em, con cháu trong dòng họ để bản gia phả dòng họ ta ngày một đầy đủ, hoàn chỉnh hơn.

Xin trân trọng cảm ơn!

Phạm Đình Thán- đời Đ5

LỊCH SỬ VÀ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN DÒNG HỌ

Theo các cụ trong họ truyền lại, Dòng Họ Phạm- thôn Năng Nhượng, xã Trà Giang, Kiến Xương, Thái Bình có gốc tích tại làng Thanh Hoa, huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa- Con cháu họ Phạm có gốc tại đây, di chuyển đến nhiều nơi trong nước và đã có mặt ở nhiều châu lục. Chi nhánh dòng họ Phạm ta ở Thanh Hóa đến đời thứ 7 thì di cư đến vùng Đất Nam (được các cụ giải thích là Khoái Châu, Nam Châu). Sau đó tiếp tục di cư đến khu vực tỉnh Thái Bình ngày nay. Đến nay con cháu dòng họ chỉ biết- người khởi tổ ra dòng họ ta là cụ Phạm Văn Nhậm, sinh thời vào đời Gia Long - Triều Nguyễn (1802-1820), là con nhà lang y nghèo được nối nghiệp cha- hành nghề chữa bệnh bằng thuốc gia truyền nay gọi là đông y; không rõ ngày sinh của Cụ, được biết thông tin rất sơ khai đầu tiên về xuất hiện của Cụ, tại khu vực làng Phụng Thượng và làng Trình Hoàng nay thuộc xã Vũ An và Vũ Lễ- Kiến Xương, Thái Bình. Đến nay con cháu chưa rõ thời điểm lịch sử nào, quá trình di cư của các cụ từ Thanh Hóa đã đi đến những nơi nào khác; rồi mới đến Thái Bình. Và sự di chuyển bằng phương tiện thủy hay bộ?, việc di cư có nhiều khả năng là đi theo tập thể. Được biết Cụ Tổ là người sống đạo đức; công minh, chính trực; giữ gìn lễ giáo gia phong; đoàn kết thủy chung với mọi người; Tuân thủ kỷ cương phép nước. Về gia cảnh: chưa rõ cụ tổ xây dựng cuộc sống hạnh phúc riêng tư như thế nào; cụ bà người ở đâu; các cụ đã sinh sống ở những nơi nào, ngoài làng Phụng Thượng và Trình Hoàng. Về đường con cái, chỉ nói đến con trai, cụ Tổ sinh hạ được 04 người con trai, cũng như gốc có 4 cành (chi), con cháu của Cụ Tổ di cư đến nhiều nơi trong tỉnh Thái Bình sinh sống. Chi thứ nhất là cụ Phạm Văn Nhâm di cư đến khu vực Lại Trì (nay thuộc xã Vũ Tây, Kiến Xương, Thái Bình) và sau cùng chọn ấp Hưng Nhượng nay là thôn Năng Nhượng, xã Trà Giang, Kiến Xương, Thái Bình lập nghiệp và con cháu Cụ lập nghiệp ổn định tại đây nhiều đời đến ngày nay. Chi thứ hai là cụ Phạm Văn Đương, có 2 người con trai, nay không có thông tin gì. Chi thứ ba là cụ Phạm Văn Song được biết Cụ có 2 người con trai đến khu vực Văn Lăng, Võ Lăng, nhưng đến nay không có thông tin gì thêm và Chi thứ tư là cụ Phạm Văn Quy về khu vực huyện Đông Hưng ngày nay lập nghiệp, sau đó cụ Quy lại di chuyển về lập nghiệp cùng làng với con cái của người anh cả là chi thứ nhất, ở ấp Hưng Nhượng. Con cháu chưa rõ phần mộ Cụ Tổ ở đâu, chỉ biết tổ chức giỗ Cụ vào ngày 25 tháng Giêng.

Cụ Phạm Văn Nhâm và làng Hưng Nhượng. Cụ Phạm Văn Nhâm tên thường gọi là Phạm Văn Nhỡ, sinh thời ở làng Trình Hoàng nay thuộc xã Vũ Lễ, Kiến Xương, Thái Bình. Sinh thời gặp cảnh nhiễu nhương của chế độ đương thời. Được người cha dạy, truyền nghề thuốc gia truyền, do có điều kiện đi lại nhiều; nên Cụ hiểu, cảm thông với cuộc sống cơ hàn của người dân, từ đó đứng về phía đông người lao động và tham gia phong trào khởi nghĩa của nông dân địa phương chống lại sự bất công thời đó. Từ làng Trình Hoàng, Cụ đã di chuyển đến khu vực Lại Trì tại đây gặp cảnh không may: Cụ Bà mất sớm, để lại 2 người con trai còn quá nhỏ bé là Phạm Văn Ngạn và Phạm Văn Rẻo. Với cảnh gà trống nuôi con và trước gánh nặng cuộc đời, Cụ quyết định ở vậy nuôi con, tiếp tục hành trình di chuyển và đã chọn ấp Hưng Nhượng là một nơi hẻo lánh nhất trong vùng thời ấy để lập nghiệp, với hành trang là một đôi quang gánh trên vai, gồm 02 người con trai nhỏ bé và những tập sách quý của cha ông để lại. Có lẽ không ngoài việc: Mai Danh Ẩn Tích để nương thân, gửi phận; trong thân phận thấp hèn đến tứ cố vô thân đó, Cụ phải cho 2 người con đi ở đợ: Người Anh đi làm canh điền cho họ Nguyễn cùng xóm (là dòng dõi cụ Nguyễn Hàn sau này); còn Người Em đi ở cho họ Trần cùng xóm (thuộc dòng dõi ông Điều, ông Xán sau này). Từ cuộc sống phong sương đó đã giúp cho cụ thêm nghị lực để sống và số phận đã mỉn cười với Cụ, khi con cái trưởng thành nên người, đều có gia thất, làm tròn bổn phận của người dân, trong đó một người con đã vững vàng nối nghiệp Mình. Trong cuộc sống đến bĩ cực đó, cái tên thường gọi là Phạm Văn Nhỡ, với ý nghĩa nhỡ nhàng có thể hình thành trong bối cảnh đó. Cụ không chỉ truyền nghề thuốc đến đời con, mà còn đến tận đời cháu mình.

Từ cụ tổ Phạm Văn Nhậm, lịch sử dòng họ đã có 7 đời tại Thanh Hóa và việc dòng họ di cư đến vùng đất Nam chưa rõ là ở những đâu, con cháu không có thêm thông tin gì hơn về dòng họ mình; đây là giai đoạn chưa rõ ràng, còn gọi là huyền phả của dòng họ. Từ cụ tổ Phạm Văn Nhậm đến nay đã có thêm 8 đời, với cây phả đồ rõ ràng; cộng lại với giai đoạn huyền phả; Dòng họ ta có lịch sử phát triển qua nhiều đời, qua nhiều trăm năm nay; nếu ghép đầy đủ các chi nhánh, thì họ của chúng ta tuy không lớn, nhưng gốc rễ cũng đã ăn sâu, bám rộng vào nhiều mạch nguồn khác nhau của dải đất Việt từ Thanh Hóa ra đồng bằng châu thổ sông Hồng; lên miền núi biên cương phía Bắc; vào đến Tây Nguyên, lan tỏa đi nhiều nơi trong nước và cả một số nước trên quả địa cầu. Con cháu trong dòng họ ta hòa quyện với trăm họ, muôn nơi cùng mưu sinh tồn tại, cống hiến và góp phần tô thắm thêm những trang sử quê hương, đất nước.

Từ cụ tổ Phạm Văn Nhậm đến nay, khoảng  200 năm. Qua con số thống kê chưa đầy đủ, chỉ với 2/4 chi đã có 204 con cháu (thành viên), trong đó nam là 113 người chiếm 55%, nữ là 91 người chiếm 45%. Từ đời thứ nhất đến thứ năm, do hoàn cảnh xã hội khép kín, hậu duệ con cháu lớn lên, đến tuổi trưởng thành cơ bản lập nghiệp ổn định tại làng Năng Nhượng, xây dựng gia đình cưới gả với nhiều họ mạc trong làng, xã, trong khu vực; trong đó phải nói đến nhiều thế hệ con cháu họ Lại tại thôn Năng Nhượng và một số họ như: Đào, Trần, Trịnh... Một con số đáng chú ý là: có đến 3 thế con cháu cả nam và nữ của dòng họ trở về quê cũ của các cụ ở khu vực làng Đồng Mây (còn gọi là Đồng Vân), Trình Hoàng để xây dựng vợ, chồng.

          Nhìn lại quá trình lịch sử dòng họ ta: Đời nào cũng vậy, các cụ đi trước và tiếp bước các thế hệ hậu sinh, đều chăm chỉ lao động sản xuất; làm những nghề lương thiện để mưu sinh; căn cơ, tần tảo gây dựng cơ nghiệp tương lai cho con, cho cháu theo đúng lời dạy của tiền nhân: No cơm ấm áo,  bởi hay làm. Trong cuộc sống mưu sinh đó, chúng ta rất tự hào có 4 đời liên tục, từ cụ tổ Phạm Văn Nhậm đến cụ Phạm Văn Nhâm, Phạm Văn Rẻo, Phạm Văn Thậm đã chọn nghề thầy thuốc, đây là một trong những nghề cao quý, trong bất kỳ xã hội nào đều tôn vinh và trọng dụng. Với nghề trị bệnh cứu người này, các cụ đã đề cao tính nhân thuật nghề nghiệp và để lại tín nhiệm cao trong nhiều vùng dân cư ở Thái Bình vào thời điểm đó; với việc chữa trị 4 loại bệnh:

Phong tê thấp- Thần kinh;

Chích mổ mụn nhọt;

Băng bó trẹo, gãy xương;

Hậu sản phụ nữ.

Từ Cụ Tổ hành nghề thầy thuốc, phải cần đến nhiều kiến thức, các đời sau đã thấm nhuần câu răn dạy của tiền nhân: “ Nên thợ, nên thầy vì có học”nên đã chú trọng nuôi dạy con cái, chăm lo việc rèn dũa con người. Ngay từ khi còn tấm bé đã được ru bằng những câu hát, điệu hò gắn với lũy tre xanh bình yên, cánh đồng làng nồng nàn hương lúa, dòng sông quê êm đềm và cảnh vật vùng lúa nước hữu tình, nhằm hình thành lên những con người có cốt cách nhân văn cao đẹp. Lúc lớn lên được truyền kể cho nghe những gương sáng của các bậc tiền nhân trong họ. Được giáo huấn, răn dạy những điều hay lẽ phải của các bậc thánh hiền, như:

“ Ăn vóc học hay”;“ Không thầy, đố mày làm nên”;

Khi trưởng thành, được truyền dạy những kiến thức về quy luật vận động của tạo hóa, những kinh nghiệm quý trong quá trình canh nông, sự thích ứng với thiên nhiên; thông qua những câu tục ngữ, ca dao nói về sự thay đổi vị trí của mặt trời, sự chuyển dịch mặt trăng với trái đất, của vòng xoay khí tiết 4 mùa, màu sắc của Trời, vị trí các chòm sao…chẳng hạn như: Bài ca thủy triều con nước; sự xuất hiện của Tua Rua; sự xuất hiện bất thường của thời tiết, của hướng gió, của một số loài vật…để biết đường gieo cấy đúng vụ; làm ăn, giao thương đi lại thuận tiện; đồng thời né tránh các bất trắc có thể xảy ra; phòng tránh thiên tai, bão lụt. Vận dụng những kinh nghiệm quý để làm các mô hình canh tác có hiệu quả về ao, vườn, ruộng; về mô hình chăn nuôi; về phơi đất, về thời vụ…

Được trang bị những kiến thức trong kho tàng tục ngữ, ca dao về cách ứng xử làm người, như:

“ Học ăn, Học nói, Học gói, Học mở”;“ Dạy con từ thuở còn thơ; Dạy vợ từ thuở bơ vơ mới về”. Sống phải chuẩn chỉ, các cụ dạy: “Ăn phải nhai, nói phải nghĩ”, phải giữ gìn danh dự cá nhân, uy tín cho dòng họ, các cụ dạy: “Đói cho sạch, rách cho thơm”; Hay: “ Áo rách phải giữ lấy lề”,

Sinh ra trên đời, may mắn là con người được lành lặn; thì phải giúp người khuyết tật, kém may mắn hơn mình. Với lời dạy:“ Có đau mắt mới thương người mù”. Phải đồng cảm với nỗi đau, niềm mất mát của anh em, họ hàng, có lời dạy:“Một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ”.

Noi gương sự hiếu học của cha ông, nhiều thế hệ con cháu đã phấn đấu, tô điểm thêm nét đẹp đó, như cụ Đồ Thậm (Đ3), cụ Sự Rư (Đ3), được người đời đánh giá cao về chữ nghĩa, học hành. Hay cụ bà Nhang Phới(Đ3)với khả năng nổi trội về thi ca; từ nguồn gen quý đó, tiếp tục làm nảy nở những hạt giống tốt trên vùng đất mới, mà con cháu cụ tổng Đích họ Vũ ở làng Thuyền Định được nhiều người biết đến với dòng họ hiếu học và có học vấn cao. Với cụ Nhang Hào(Đ4) còn được người dân lưu luyến, truyền lại với những ký ức rất ấn tượng bởi chữ viết của cụ mượt mà và bay bổng; giọng đọc của cụ đầy cảm xúc có hồn cốt trong những bài văn tế đã in sâu vào ký ức của người dân trong làng. Các đời tiếp theo con cháu trong họ đã ý thức được việc trồng người; quan tâm giáo dục con cháu thành người có ích cho đời. Nhìn về quá khứ, con cháu hậu sinh rất tự hào về ông cha mình; bởi từ địa vị thấp hèn là dân ngoại ngụ (gần như không có một quyền con người nào) khi đặt chân đến làng Hưng Nhượng; chỉ sau thời gian với sự kết tinh từ cả việc cần mẫm làm ăn, chăm lo học hành, khát vọng vươn lên các cụ đã làm thay đổi vị thế của mình tại làng quê.

Từ cụ Phạm Văn Nhâm là tấm gương sáng về sự thủy chung vợ chồng và chăm lo con cái. Các đời tiếp theo, con cháu noi gương Cụ, trong việc duy trì tình cảm vợ chồng, sự đùm bọc, thương yêu nhau và giữ giữ gìn hạnh phúc gia đình.

Sự hiếu thảo với những bậc sinh thành, người trưởng thượng là nét đẹp của các thế hệ gia đình trong dòng họ ta. Khi có những miếng ăn ngon đều nghĩ đến cha mẹ, đến người cao niên. Với người lớn tuổi thì giành dụm cốc nước, chén chè trong những buổi trưa hè nóng bỏng rát, hay bát canh ngon mỗi khi có được. Lúc trời giá lạnh lo giữ ấm cho người già. Khi đi xa, về gần không quên đồng quà, tấm bánh cho những bậc trưởng thượng, cao niên. Hay miệt mài sớm tối lo cơm cháo cho cha mẹ già. Với người đau yếu được vỗ về, thuốc thang chu đáo; nâng lên, đặt xuống ân cần.

Về đoàn kết họ mạc và tinh thần kết nối dòng họ: Các bậc làm cha, làm mẹ luôn nhắc nhở con cháu những câu cửa miệng, như: “ Chín đời họ mẹ còn hơn người ngoài”. Hay người trong dòng họ thì phải thương yêu nhau, với cách nói rất mộc mạc, đùm bọc, sản sẻ, sát cánh bên nhau của người dân vùng lúa nước: “ Yêu nhau bốc bải giần, sàng”. Tinh thần đoàn kết, được thể hiện qua các sự kiện, cũng như qua ký ức còn lưu truyền, như:

Cụ Phạm Văn Rẻo đời thứ hai- là người tìm ra và đưa chú ruột của mình là cụ Phạm Văn Quy từ khu vực Đông Quan, Thái Bình về làng Hưng Nhượng để cùng sinh sống và nương tựa vào nhau;

 Cụ Phạm Văn Tế đời thứ ba là người đã cưu mang, che chở cho nhiều con cháu trong dòng; đồng thời là người bỏ công sức đi tìm kiếm được cháu gái là Phạm Thị Vỉnh đời thứ năm bị lừa bán lên Hưng Yên;

 Các cụ Phạm Năng Suốt, Phạm Văn Cổn, Phạm Văn Thế đời thứ tư, là con chú, con bác, sống hết mực hòa thuận; với cách xưng hô đầy thân thiện, cử chỉ gần gũi hay cùng đồng tâm, hiệp lực lo liệu cho những người xấu số; hướng dẫn tận tình cho con cháu việc vấn tổ, tầm tông và tiến hành kết nối dòng họ. Nên làm cho bầu khí trong họ thời điểm ấy thật đầm ấm. Với một quá khứ thật nghiệt ngã, gia đình phải ly tán, như thân cây bị xẻ nửa, tưởng như nguồn cội đã khép lại; nhưng cụ bà Phạm Văn Quỳnh vẫn hướng về quê chồng và dẫn dắt con cháu; nhờ người tìm bằng được về chốn ấy. Khoảng năm 1979 mặc dù tuổi đã cao, sức đã yếu Cụ đã một lần về thăm quê chồng và từ đó chắp nối sợi dây tình cảm 2 nơi duy trì đến ngày nay. Tuy chỉ là họ mẹ, nhưng vì cây mà dây cuốn; các bà tổng Đích, tổng Rung là con dâu cụ bà Nhang Phới và các bà Cố, bà Vang con cụ bà Hiệp Rĩu ở làng Thuyền Định hằng năm đều về quê mẹ chồng để tri ân nghĩa mẹ. Thời gian đã lùi xa, tuy không phải là trực hệ nhưng các cháu của cụ bà Đồ Kiểu (Phạm Thị Tý) là ông Nguyễn Hữu Thạch ở làng Đồng Mây, xã Vũ Lễ, lúc sinh thời thường xuyên lui tới quê bà nội, để ghi nhớ công đức của các bậc sinh thành. Được sự chỉ dẫn để nhận lại họ hàng chưa lâu và với một thời gian ngắn thực hiện bổn phận của một thành viên họ tộc; nhưng ông Phạm Công Hiệt (Đ4) đã ăn ở đầy đặn với họ hàng và thể hiện tình nghĩa tròn vẹn với mọi người. Đến đời thứ 6, với trách nhiệm trưởng tộc; ở nơi đâu có có công to, việc lớn của bà con họ tộc thì ông Phạm Văn Đảng hầu như đều có mặt để cùng chia ngọt, sẽ bùi, cũng như chung tay san sẻ gánh nặng và động viên nhau vượt qua khó khăn, mất mát. Đồng thời Ông còn là người đứng mũi, chịu sào để lo việc quy tập, nâng cấp mồ mả ông bà, tổ tiên khang trang.

Về trách nhiệm với cộng đồng, với xã hội: Mỗi giai đoạn lịch sử tuy có nhiều khác nhau, song từ các cụ trước kia và con cháu ngày nay đều nhất nhất tuân thủ kỷ cương phép nước. Song lại có chính kiến rõ ràng, bảo vệ lẽ phải, chống lại áp bức, bất công, với định hướng ứng xử: “ Phép công là trọng, niềm riêng sá gì” mà cuộc đời cụ tổ Phạm Văn Nhậm và Phạm Văn Nhâm (Đ1) là một nét đẹp được lưu truyền cho con cháu. Từ xa xưa họ Giáo xóm Đông thôn Năng Nhượng trong đó có họ ta, được biết đến với tinh thần đoàn kết, bảo vệ dân lành trước sự đè nén, áp bức của những thế lực cường hào, gian ác phong kiến; cũng như những kẻ nghịch tặc. Đến giai đoạn có thể là vào những năm khoảng nửa giữa hoặc nửa sau của thế kỷ XIX, dưới triều Nguyễn- Trước việc hoành hành của băng cướp từ huyện Thái Ninh thường vượt sông Trà vào ban đêm, để cướp bóc gây bất an cho dân làng trong một thời gian dài; Đáp lại lời kêu gọi của lý trưởng để giữ bình yên cho làng xóm, nhưng trước đó chưa ai làm được việc này; với mưu trí và sử dụng kế sách, cụ Phạm Văn Quy đời thứ nhất, đã làm thành công trong việc này. Cảm kích trước việc làm của cụ Quy và giữ lời hứa, cụ Lý Ninh là lý trưởng của làng đã gả con gái của mình là Trần Thị Kỳ cho con trai của cụ Quy là ông Sự Mật và từ đây con cháu cụ Quy được vinh dự mang họ Trần của Cụ Lý, đồng thời nhận được nhiều sự ân sủng của làng. Cũng vào thời kỳ Pháp thuộc vào khoảng những năm nửa đầu thế kỷ XX, lợi dụng sự suy yếu của các cấp chính quyền thời ấy, nhiều băng cướp, thường gọi là giặc cỏ, nổi lên nhằm vào những gia đình giàu có; Được thụ bẩm sức khỏe tốt, có tầm thước, với trách nhiệm cao cả và với lòng gan dạ, cụ Phạm Văn Tế(Đ3), nhiều lần là trụ cột cùng với dân làng truy kích, kết liễu nhiều băng cướp, mà ngày nay ông Đưởng họ Đào, đã trên chín chục tuổi vẫn xúc động ôn lại chuyện xưa, tích cũ. Thời kỳ kháng chiến chống Pháp, nhiều người con trong dòng họ đã tham gia giúp đỡ cách mạng, như che dấu, nuôi dưỡng cán bộ nằm vùng, được Cách mạng ghi nhận và được các thế hệ cán bộ kháng chiến về tri ân như cụ Phạm Văn Tế. Nhiều người con trong họ đã tham gia hoạt động cách mạng tại địa phương bị địch bắt, tra tấn nhưng vẫn thủy chung vì nghĩa lớn như cụ Phạm Năng Suất (Đ4); sau này cụ Suất là một trong những người tham gia lãnh đạo chính quyền cách mạng đầu tiên của xã nhà. Trong Cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu Nước, giải phóng miền Nam các thế hệ con cháu dòng họ đã tòng quân nhập ngũ bảo vệ Tổ quốc; trong đó đã có đến 04 người là anh hùng liệt sỹ (Phạm Văn Đệ, Phạm Văn Đường đời thứ tư, Phạm Văn Vĩnh, Phạm Công Thẩm đời thứ năm). Vinh danh trước sự đóng góp cho cách mạng, nhà nước đã truy tặng cụ bà Phạm Văn Tế tức cụ Lại Thị Sen là Mẹ Việt Nam Anh Hùng. Với bà con dân làng: thời nào cũng vậy, con cháu trong dòng họ đều thể hiện tinh thần tương thân, tương ái: “Tắt lửa tối đèn có nhau”, hay “ Bán anh em xa mua láng giềng gần” nặng tình vẹn nghĩa; thủy chung với mọi người.

Ý thức trách nhiệm trong duy trì giống nòi và phát triển dòng họ: khi đến Hưng Nhượng xưa để lập nghiệp, các cụ đã để lại những câu Di Ngôn nhằm dẫn dắt gốc tích họ tộc và mong muốn tổ tiên mãi hiển vinh, con cháu luôn tiến bộ, dòng họ trường tồn, như:

“Tiền nhân bản địa tại Thanh Hoa

Hậu thế đồng lai tân Hưng Nhượng”.

Hay:

“Hưng Nhượng xưa Tiên Công lập nghiệp

Trà Giang nay con cháu nhớ ơn”.

VỀ THỜ CÚNG TỔ TIÊN

( Các cụ hướng dẫn con cháu cách bài trí bàn thờ tổ tiên như sau:)

Tiếp thu nét đẹp trong đời sống văn hóa tâm linh của người Việt. Các cụ trong dòng họ ta liên tục duy trì việc thờ phụng tổ tiên. Kể cả những lúc xã hội có biến cố. Trong thời kỳ Pháp thuộc, người Pháp tiến hành công cuộc truyền đạo thiên chúa vì lý do chính trị. Các cụ phân công nhánh lớn, chi trưởng là ông Phạm Văn Hào phải tiếp tục duy trì thờ cúng tổ tiên; còn nhánh nhỏ phải lựa theo thời thế mà ứng xử để tồn tại, để có điều kiện hỗ trợ cho nhau. Các cụ đã dày công nghiên cứu, sưu tầm, lưu giữ và viết lại các bài văn khấn để hướng dẫn con cháu thờ phụng, như: Văn cúng táo quân, Văn cúng tổ đường, Văn cúng cha mẹ, Văn cúng gia tiên trong các ngày lễ tết ( hiện còn lưu giữ các bài văn khấn do ông Phạm Năng Suất ghi lại). Do điều kiện còn khó khăn và chi họ còn nhỏ, nên tại ấp Hưng Nhượng xưa, làng Năng Nhượng sau này, họ Ta chưa có từ đường. Việc thờ cúng tổ tiên được duy trì liên tục tại tư gia người trưởng tộc. Đến nay con cháu biết được những người được trao truyền  trọng trách thiêng liêng đó như sau: đời thứ ba là cụ Sự Rư, đời thứ tư là cụ Nhang Hào rồi đến cụ Phạm Năng Suất, đời thứ năm ông Phạm Kim Môn, đời thứ sáu ông Phạm Văn Đảng.

MỘT SỐ BÀI VĂN CÚNG

1/ VĂN CÚNG TỔ ĐƯỜNG

( Do cụ Phạm Năng Suất, nghiên cứu, sưu tầm và viết lại cho cho cháu và được chỉnh lý, bổ sung một số nội dung cho phù hợp theo thời gian, như sau:)

Hôm nay, ngày hai lăm tháng giêng năm…, tức năm thứ: (bao nhiêu, theo số thứ tự, tính từ năm lập nước 1945) Nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam. Tại:…………………………………………………………………………………...

Trưởng tộc con là: …………………cùng toàn thể con cháu, dâu, rể cùng về họp mặt, nhớ ngày giỗ Tổ. Lòng thành kính dâng hương, hoa, lễ vật. Xin kính cẩn thưa rằng:

Tiên công đường, tên húy là: Phạm Văn Nhậm, sinh thời vào đời Gia Long, triều Nguyễn. Phát tích đầu tiên tại khu vực làng Phụng Thượng, Trình Hoàng nay là xã Vũ An và Vũ Lễ, Kiến Xương, Thái Bình. Con cháu của Cụ Tổ đã di chuyển đến nhiều nơi trong tỉnh Thái Bình và có 02 chi đã đến làng Hưng Nhượng, nay là thôn Năng Nhượng, xã Trà Giang, huyện Kiến Xương, Thái Bình lập nghiệp. Đến nay đã khoảng 200 năm ( tính đến thời điểm này) Từ Cụ Tổ đã sinh sôi nảy nở và có thêm được 8 đời con cháu. Dõi theo Ngài, vâng theo lệ cổ, chúng con sắm sửa lễ vật, trước linh vị của cụ tổ Phạm Văn Nhậm, cùng toàn thể hương linh được thờ phụng theo dòng họ Phạm thôn Năng Nhượng, xã Trà Giang, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình tại tư gia:……….            . Tiền nhân đã có câu dạy rằng:

Hưỏng gao thơm, cần nhớ công người lam lũ

Uống nước ngon, phải tìm giếng trong xanh

Người sinh, hưởng khí đất trời

Chung quy cùng đạo lý

Đời trọng, báo ơn Tổ Tiên

Xuất phát tự tâm tình

Kính nghĩ: Tiên Linh ta!

Kiệm cần, gây cơ nghiệp

Trung hậu giữ gia thanh

Qua cuộc bể dâu

Dầm sương dãi gió

Vững tay chèo lái

Vượt thác, băng ghềnh

Đời càng vững, cây bền gốc

Ngày thêm thắm, lá tươi cành

Con cháu nhiều bề tiến bộ

Tổ Tiên muôn thuở hiển vinh

Nhân ngày giỗ Tổ, ngưỡng mộ Tiên Linh

Dâng bày lễ nhỏ, giải tỏ lòng thành

Ngưỡng vọng Tổ Tiên ban phúc ấm

Độ trì con cháu được yên lành.

Kính mời các vị Tiên Linh phối tế và tầng tầng lớp lớp con cháu thương vong, theo gót Tổ Tông cùng về hâm hưởng.

Kính cáo Táo Quân, Thổ Thần, Long Mạch cùng chứng giám và phù hộ cho toàn gia được mọi sự yên lành, tốt đẹp.

Cẩn cáo.

2/ VĂN CÚNG TÁO QUÂN

Hôm nay, ngày hai mươi ba tháng chạp (tháng 12)         năm…, tức năm thứ: (bao nhiêu, theo số thứ tự tính từ năm lập nước 1945) Nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam.

Tại:………………………………………………………………………………

Tín chủ con là:…………………………………………………………………...

Xin kính cẩn thưa rằng: Nay cuối mùa đông, theo vòng 23 tháng Chạp. Vâng theo lệ cũ, Gia đình chúng con, sắm sửa lễ vật…; kính bái, mời ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân hiển linh, thụ hưởng lễ vật. Ngài là vị chủ gia thần; soi xét lòng trần. Táo Quân chứng giám trong năm gia chủ sai phạm. Cúi xin Tôn thần gia ân cho mọi lỗi lầm trong năm. Xin Ngài ban tài lộc, phù hộ toàn gia chúng con, trai gái, già trẻ sức khỏe dồi dào, an khang thịnh vượng, vạn sự tốt lành.

Với lễ bạc tâm thành, kính lễ; con cầu xin, mong Tôn thần phù hộ độ trì.

Cẩn cáo.

3/ VĂN CÚNG CHA MẸ

Hôm nay, ngày      tháng           năm. Tức năm thứ: (bao nhiêu, theo số thứ tự tính từ năm lập nước 1945) Nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam. tại: tư gia: ( địa chỉ………………………………………………………………………)

Con tên là :                                . Cùng toàn thể con cháu, dâu, rể cùng về nhớ ngày giỗ của: Cha, hoặc Mẹ, sinh ngày:……….nơi lập nghiệp:……, công danh: ……… mất ngày:…….., tại: ……….. phần mộ an táng tại:………….Chúng con lòng thành kính dâng hương, hoa, lễ vật. kính cẩn thưa rằng:

Năm qua tháng lại, vừa ngày húy lâm

Ơn vọng cực, xem bằng trời lớn

Nghĩa tư thân, xót nghĩ tình thâm

Nhân ngày giỗ, kính dâng lễ mọn.

Tỏ lòng thành, đốt nén hương thơm.

Nguyện tiên linh độ trì dương thế,

Nguyện hương hồn siêu thoát cõi âm.

Xin …thượng hưởng.

4/ VĂN CÚNG CÁC NGÀY GIỖ

Hôm nay, ngày      tháng           năm. Tức năm thứ: (bao nhiêu, theo số thứ tự tính từ năm lập nước 1945) Nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam. tại: tư gia: ( địa chỉ………………………………………………………………………) Tín chủ conlà:…………………………………………………………………..

Nhân ngày giỗ của …………kính cẩn sắm lễ …………gọi là lễ mọn lòng thành, đốt nén hương thơm. Kính cẩn dâng lên: (Người cần giỗ) , đồng kính dâng lên tổ tiên, ông bà…vv cùng toàn thể hương linh được thờ phụng theo dòng họ Phạm, thôn Năng Nhượng, xã Trà Giang, KX, TB cùng về hâm hưởng. Nguyện tiên linh độ trì dương thế, phù hộ độ trì cho toàn gia, cầu tài đắc tài, cầu lộc đắc lộc, cầu bình an, đắc bình an.

Nguyện hương hồn siêu thoát cõi âm.

Xin…Thượng hưởng.