Trần Đình

Theo gia phả 1973 thì vị Đại tổ của dòng họ ta tên họ Trần Đình húy Lạp. Ngài từ miền ngoài vào sinh cơ lập nghiệp ở Kỳ Anh từ năm nào cũng không ai biết (do cháy gia phả). Tiền nhân trong họ truyền rằng:

Ngài Trần Đình Lạp – Đại tổ của họ ta lúc còn niên thiếu bị bắt giải vào nam cùng với nhiều bạn trẻ cùng trang lứa. (Ai bắt và đem đi đâu làm gì chưa rõ). Khi đoàn người vào tới địa phận Kỳ Anh gần chân đèo ngang bấy giờ, được dừng lại để nghỉ ngơi. Ngài cùng nhiều ban đồng hành đã trốn chạy thoát khỏi tầm canh giữ của đối phương. Sau đó thì lang thang kiếm sống. Đầu tiên ngài đến tá túc tại làng Núc Độ - tức Kẻ Núc sau này là địa phận Tân Thắng – Đồng Minh hiện nay. Được ít lâu ngài lại tìm đến ngụ ở xóm chợ Dờn thuộc tổng cấp dẫn – Kỳ Anh. Những năm quảng đời niên thiếu ở địa phương này ngài đi ở thuê cho các phú hào chăn trâu kiếm sống qua ngày.

Đến tuổi trường thành ngài rời làng Phú Dẫn (Chợ Dờn) xuống làng Liệt Thượng – thuộc xã Duy Liệt, tổng cấp dẫn khai khẩn đất đai và lập gia Đình ở Liệt Thượng. Làng Liệt Thượng ngày đó khá thịnh đạt, ruộng nhiều sống bằng nghề trồng lúa, khoai và chăn nuôi gia súc. Làng này (Liệt Thượng) dời chỗ nhiều lần: Cồn Me về Cồn Quán. Khi ở xứ Cồn Quán – địa phận đồng ruộng Kỳ Phú bây giờ. Họ ta có sự phân chia nhỏ: Một bộ phận khá đông con cháu trong họ rời làng Liệt Thượng chạy sang ngụ cư ở làng Liệt Hạ. Lúc này Liệt Hạ cũng hình thành hai xóm nằm đối diện nhau qua con sông Lạc (hay còn gọi là kênh nhà Lê) là xóm Hạ: Rào Tả và Hạ Rú – hữu ngạn. một ít số hộ thuộc con cháu họ Trần Đình ở lại Liệt Thượng. Tuy vậy mọi sinh hoạt truyền thống chung của dòng họ vẫn duy trì đều đặn như cũ không hề thay đổi.

Tình trạng ấy kèo dài cho mãi tời năm 1979. Toàn xã hội Việt Nam sau chiến tranh đầy rẫy khó khăn, biến động. Làng Liệt Hạ (Hạ Rào) cũ tức làng Tân Bình từ Kỳ Giang chuyển sang xã Kỳ Phú thành thôn Phú Bình rồi tiếp theo là chuyển dời vĩnh viễn. Nhà nước lấy đất để quy hoạch sản xuất. Dân chúng trong làng tự do chọn lựa nơi đến ở. Có hai vị trí: một là “ Cồn Chùa” còn gọi là “ Chân Rú sau”, hai là xứ “ Ba Động”, “Ba Cụp” hay còn gọi là “Rú trước” tức là xã Kỳ Đồng bây giờ.

Phần lớn các hộ gia Đình trong họ Trần Đình ta chọn địa bàn “Rú Sau” và rồi có tên làng Phú Tân – xã Kỳ Phú ngày nay.

Riêng có hai ông Trần Đình Hán và Trần Đình Khiêm lại chọn địa bàn “Rú trước” tức thôn 2, Kỳ Đồng bây giờ. Và như thế là có sự thay đổi Nguyên tộc trưởng họ Trần Đình trải qua 6 đời quyền tế chủ ủy nhiệm ông Trần Đình Khiêm như phong tục tổ tiên người Việt. Sau tách thôn số con cháu trong họ ở phía “sau” nhiều hơn nên họ đã họp bàn và quyết định lập điện thờ tổ ở phía đó theo phương châm “Thiểu số phục tùng đa số” vả lại bên đó là đất “gốc”. Miếu thờ hiện xây tại vườn ông Trần Đình Niên và việc tế Tổ hàng năm từ đó do ông Niên đảm trách phần lĩnh xướng. (ông Niên cũng là cửa trưởng nhưng dòng thứ)

Sự thay đổi nêu trên không làm ảnh hưởng đến sinh hoạt chung của dòng họ. Mọi việc vẫn được tiến hành nghiêm túc đầy đủ. Tình cảm họ hàng hoàn toàn gắn bó. Uy tín của dòng họ được bảo đảm, số “Đinh” ngày càng tăng lên. Đặc biệt một số chi nhiều thế hệ “độc đinh” có nguy cơ mai một bây giờ đã sum nâm vững vàng. Tuy nhiên để làm rạng rỡ tổ tông thì mỗi thế hệ đều phải cố gắng nhiều, rất nhiều nữa.

Nhân phần nói về lược sử họ ta, xin bổ sung thêm đôi điều đang chú ý. Năm 1989 có một nhóm 3 người lặn lội đi tìm con cháu dòng họ Trần Đình ly tổ từ xa xưa. Phải mất cả tháng lặn lội ở Kỳ Anh, họ mới tìm tới nhà ông Trần Đính Hán ở đội I HTX Phú Hà – xã Kỳ Phú, tức thôn 2 xã Kỳ Đồng hiện nay. Sau khi chủ khách đã trao đổi những gì liên quan đến chuyến đi của họ. Thì được biết là chủ và khách cũng có nhiều điểm tương đồng trong truyền thuyết vè dòng họ do tiền nhân kể lại… Lúc ấy ông Trần Đình Khiêm tộc trưởng cũng được mới tới cùng ông Trần Đình Hán thẩm định tính chính xác của câu chuyện đang xét. Cuối cùng cả đôi bên chủ khách cùng thống nhất ý kiến cho là nguyên gốc Trần Đình Kỳ Anh chúng ta có chung xuất xứ với dòng họ Trần Đình ở Cẩm Quang – Cẩm Xuyên.

Những năm sau đó hai họ đã cử các đoàn đại diện qua lại thăm viếng xác minh kỹ hơn. Trước khi thông báo chính thức cho toàn thể con cháu nhận nhau làm anh em.

Theo lời của đại diện họ ta kể lại thì họ ngoài đó có gia phả gốc. Nhờ đó biết được đích xác tên tuổi của vị Thủy Tổ Trần Đình. Kể đến là Tiền Tổ. Đại tổ ta là dòng thứ 3, chi em út.

Điều này, đến nay người biên soạn cuốn gia phả này vẫn chưa có điều kiện thẩm tra đến nơi nên không dám quả quyết là điều xác đáng. Chỉ ghi theo lời trong họ kể không hề thêm bớt. Tất nhiên cần được xác minh một cách khoa học, cẩn thận có chứng cứ thì mới chính thức ghi vào gia phả được mà không mắc tội với tổ tông. Cầm bút viết vào gia phả là một công việc hệ trọng, một sơ suất nhỏ có thể dẫn đến nhầm lẫn lớn, hậu quả khôn lường. Vậy những người được vinh dự tục biên sau này nên lưu tâm tối đa, để đảm bảo giá trị chân thực, thiêng liêng của bộ sách đặc biệt này.