Nguyễn - Vĩnh Đại
Tư liệu phả hệ ghi chép dòng dõi, thế thứ phân chi, thủy tổ khởi dựng và các thế hệ con cháu kế thừa của dòng họ Nguyễn.
Lời Tựa Phổ Hệ
Dòng tộc Họ Nguyễn (Vĩnh đại) đã định cư tại khu vực Chí linh - Hải dương đến nay là đời thứ 8.
Theo các cụ cao niên trong họ kể lại: Cách đây khoảng 300 năm về trước, cụ Tổ là Nguyễn Quý Công cùng một số đồng hương từ Thanh Hoá (có thông tin là từ huyện Hà Trung - Thanh Hoá hiện nay) đến vùng đất Chí Linh lập nghiệp. Ban đầu Cụ Tổ định cư tại vùng đất giáp chân núi Phượng Hoàng (tức vùng Trúc Cương hiện nay). Nghề nghiệp chủ yếu là làm ruộng, trồng trọt và chăn nuôi.
Cụ Tổ sinh được 02 người con. Người con lớn là Nguyễn Quý Công (tự Phúc Huệ) và con út Nguyễn Quý Công (tự Phúc Khoan). Cuộc sống cứ êm đềm trôi trên quê hương mới. Tuy nhiên, trong một chiều muộn, cụ ông đang cày trên một thửa ruộng ven đồi, bỗng từ xa xuất hiện những người với đôi chân đi dày cỏ, đầu đội nón lá đan bằng sơi tre tiến về phía Cụ Tổ và họ hỏi thăm:
- Thưa ông cho chúng tôi hỏi thăm đường đến Chùa Thời Lời.
Cụ Tổ nghi ngời đây có thể là những người Tàu (Trung Quốc) đi tìm kho báu do cha ông họ đã dấu trước đó khi họ vơ vét cướp bóc của dân ta trong những năm họ cai trị! Nghĩ vậy, Cụ Tổ - thay vì chỉ họ đi về hướng đông để đến Chùa Thời Lợi, Cụ Tổ chỉ họ hãy đi về hướng tây sẽ đến chùa Thời Lời!
Sau khi bọn người Tàu đi khuất, Cụ Tổ nhanh chóng tháo cày và đi nhanh đến Chùa Thời Lời. Đến đây Cụ tìm xem những dấu tích hoặc những vật dụng khác thường có thể là báu vậy mà bọn người Tàu đang tìm. Quả nhiên, sau khi tìm kiếm cụ thấy có một pho tượng khác thường so với các pho tượng khác ở trong chùa. Pho tượng này có hình dáng, kích thước tương đồng với các pho tượng khác. Điều khác biệt, đó là trọng lượng nặng hơn hẳn các pho tượng kia. Cụ Tổ liền lấy dao giắt ở lưng quần ra và khẽ cạo lớp sơn trên tượng. Lập tức một màu sáng huyền ảo xuất hiện trong giây lát và lập tức ngay sau đó chuyển sang màu đồng hun! Cụ Tổ biết đây là báu vật mà bọn người kia đang tìm và Cụ Tổ cởi áo bọc gọn pho tượng rồi nhanh chân về nhà.
Sau khi có được Pho tượng quý, Cụ Tổ thu xếp và dời nhà về nơi định cư mới. Đó là một xóm nhỏ bên những ngọn đồi thấp nằm ở chếch phía tây nam với dãy núi Phượng hoàng nay là thôn Vĩnh Đại. Sau khi ổn định tại nơi định cư mới Cụ Tổ đã sử dụng một phần của pho tượng để mua ruộng vườn, trang trải cuộc sống và nuôi thầy đồ trong nhà để dạy 02 người con học hành khôn lớn. Nhờ được học hành và và có đức độ hơn người, 02 người con của Cụ được bổ nhiệm giữ những chức vụ tại Huyện, Tổng và Thôn. Đây chính là truyền thống và xuất phát điểm, cội nguồn cho con cháu dòng tộc phát triển sau này.
Do thời cuộc của đất nước luôn bị chi phối bởi các thế lực từ bên ngoài và phong trào đấu tranh giành độc lập dân tộc trong nhân dân, để đảm bảo cho dòng tộc được trường tồn và phát triển bền vững tại quê hương mới, Cụ Tổ đã quyết định cho người con trai cả là Nguyễn Quý Công (tự Phúc Huệ) - nay thường gọi là Ngành Trên lập trang ấp mới. Địa điểm là là cánh đồng Trại (ngày nay còn dấu tích là cánh đồng Ao Trại) thuộc xứ đồng Vĩnh đại - Vĩnh Long. Quá trình sinh sống ở đây thấy rằng địa điểm này không thuận lợi trong việc giao thương và phát triển kinh tế nên các cụ đã dời đến vị trí mới là khu gò có hình dáng đầu một con chim sau này gọi là Trại Mỏ Quạ.
Lại nói thêm về bức tượng đồng đen Cụ Tổ thỉnh từ chùa Thời Lời. Sai khi sử dụng một phần để mua ruộng vườn và nuôi dạy các con học hành, còn lại Cụ đem chôn dấu trong vườn nhà. Thời gian thấm thoát trôi và Cụ Tổ tuổi càng cao, sức càng yếu theo quy luật. Và một việc không may đã ấp xuống: Cụ Tổ đột ngột qua đời! Nhiều điều trong đời sống - trong đó có bí mật pho tượng quý được Cụ Tổ mang theo về thế giới bên kia.
Ngoài việc gánh vác sứ mệnh là quan của Triều đình, người con út của Cụ Tổ là Nguyễn Quý Công (tự Phúc Khoan) - nay thường gọi là Chi ngành dưới là quan chi huyện không nguôi tưởng nhớ người sinh thành giáo dưỡng và di vật là pho tượng quý. Nhằm tìm kiếm pho tượng, Chi huyện đã huy động dân công đào bới tất cả vườn tược và khai quật thành ao những nơi nghi là pho tượng đã trôi xuống! Vì vậy, hình thành trước của làng Vĩnh đại những ao lớn mà những ai đã biết trước những năm 80 của thế kỷ trước. Đó là ao Hội đồng, ao Vuông, ao Láng, ao Dài và nhiều ao khác kéo dài từ xóm Đình sang đến xóm Chùa thôn Vĩnh đại.